NIEZBĘDNIK ZŁOTNIKA
ZESTAW PODSTAWOWYCH INFORMACJI TEORETYCZNYCH I PRAKTYCZNYCH
aut. Roman Kowalkowski, Piotr, Małysz, Marcin Gronkowski, Alina Tyro-Niezgoda.
Konsultacja techniczna prof. Gustaw Tyro.
Zdjęcia: Roman Kowalkowski, Alina Tyro-Niezgoda oraz osoby wymienione w tekście.
Rozdział 12.1. opracowaliśmy we współpracy z portalem Polska Biżuteria (www.polskabizuteria.pl).

Wydawca:
C Antidotum Alina Tyro-Niezgoda
ISBN 978-83-92-9222-0-9
Wydanie pierwsze, Warszawa 2010

WSTĘP
"O kielichu większym" wg. mnicha Teofila (fragment):
"(.) Weź następnie dwie żelazne płyty równej długości i szerokości na jedną piędź, a grubości źdźbła, równo wykute, lite i pilnikiem starannie wyrównane, między nie umieścisz pasek żelazny równo odkuty i miernej grubości, który zwiniesz w okrąg tak obszerny, jak ci się zdawać będzie, iż go wypełnisz srebrem, które weń wlać zamierzasz. Zwijając pasek nie łącz jego końców, lecz zostaw mierny odstęp, oby pozostał otwór, przez którybyś mógł wlewać. To kółko złożysz między dwie płyty wspomniane równo, w ten sposób, aby jego końce nieco z nich wystawały, i ściśniesz je trzema mocnymi żelaznymi spinkami w trzech miejscach, to jest z dołu i z obu stron otworu; tak oblepisz je rozrobioną gliną w około paska miedzy płytkami i około otworu obficie. Gdy ta forma wyschnie, rozgrzejesz ją i wlejesz w nią roztopione srebro. Każde srebro lub złoto takim sposobem odlane, byleby nie zaszło co z wielkiego zaniedbania, jest zawsze lite do wyrobienia z niego cobądź zechcesz (.)"

Dziś możemy na szczęście kupić gotową blachę srebrną, a "przepisy wykonania" niektórych ozdób podać z nieco większą precyzją. Pamiętajmy jednak, że nic nie zastąpi własnej praktyki i zdobytego doświadczenia, a wskazówki nauczyciela są bezcenne i niemożliwe do przekazania inną metodą niż "na żywo", w trakcie wykonywania ćwiczeń.

Dlatego też niniejszy skrypt nie ma służyć do nauki "złotnictwa w weekend", a jedynie zebrać informacje teoretyczne i podać kilka wskazówek praktycznych tak, aby w każdej chwili można było do nich sięgnąć i w razie potrzeby "odświeżyć pamięć". W związku z tym zapewne nie będzie najciekawszą lekturą do poduszki, ale warto zapoznać się z jego treścią na początku kariery złotnika, a następnie mieć go pod ręką w czasie pracy.

Pierwsza, teoretyczna część skryptu została opracowana przede wszystkim na podstawie literatury fachowej, z której wybraliśmy najważniejsze zagadnienia i zgodnie z naszą najlepszą wiedzą staraliśmy się uzupełnić i uwspółcześnić podawane informacje. Uzyskanie pełnej wiedzy z dziedziny metalurgii i chemii złotniczej wymaga zapoznania się z wymienionymi w bibliografii pozycjami lub poszukania informacji z innych źródeł.

Druga, autorska i praktyczna część skryptu to wynik naszych własnych doświadczeń i przemyśleń, które oddajemy w Twoje ręce z wiarą, że zostaną owocnie wykorzystane :)

Z życzeniami wielu sukcesów
WYTWÓRNIA ANTIDOTUM

Książka zawiera 144 strony, druk kolorowy, miękka oprawa.

Spis treści:
Wstęp
CZĘŚĆ PIERWSZA - MATERIAŁOZNAWSTWO
1. Metale i stopy metali
1.1. Metale nieszlachetne
Miedź
Aluminium
1.2. Metale szlachetne
Srebro
Złoto
Platyna
Tytan .
1.3. Stopy metali
Stopy srebra
Stopy złota
Stopy platyny
Alpaka
Brąz
Mosiądz
Stal nierdzewna .
Luty do metali
1.4. Mokume gane
2. Własności fizyczne i mechaniczne metali i stopów metali
2.1. Własności fizyczne metali i ich stopów
2.2. Własności mechaniczne metali i ich stopów
3. Mechaniczna i termiczna obróbka stopów
4. Podstawowe chemikalia złotnicze
4.1. Kwasy
4.2. Inne związki
5. Barwienie, platerowanie i wykańczanie powierzchni metali
6. Probiernictwo, cechy i prawo probiercze
7. Podstawowe kamienie jubilerskie i ich obróbka
7.1. Kamienie szlachetne
7.2. Właściwości kamieni szlachetnych
7.3. Kamienie syntetyczne i imitacje
7.4. Obróbka kamieni jubilerskich
8. Techniki złotnicze dawniej i dziś
8.1. Odlewanie
8.2. Kucie, repusowanie, cyzelowanie
8.3. Wytłaczanie
8.4. Granulacja
8.5. Filigran
8.6. Grawerowanie, rytowanie
8.7. Inkrustacja, damaskinaż
8.8. Trawienie
8.9. Niello
8.10. Emaliowanie
8.11. Złocenie
8.12. Nitowanie
8.13. Oprawa kamieni
9. Pierścienie i obrączki
CZĘŚĆ DRUGA - PODSTAWOWE NARZĘDZIA ZŁOTNICZE
10. Podstawowe narzędzia złotnicze
10.1. Stół złotniczy
10.2. Piłka włosowa, wiertła, wiertarki
10.3. Młotki, kowadła, imadła, pęsety
10.4. Rygle
10.5. Pilniki, papiery ścierne
10.6. Cęgi
10.7. Nożyce, gilotyna, noże rolkowe
10.8. Anka, anka rowkowa
10.9. Cajzyn, walcarka
10.10. Przyrządy do mierzenia
10.11. Palnik, miejsce do lutowania
10.12. Kwas, lutówki, środki czyszczące
10.13. Szlifierka, polerka, fakturowanie
10.14. Waga
10.15. Prasa i sztance
10.16. Inne narzędzia
Najważniejsze zasady BHP obowiązujące w pracowni złotniczej
CZĘŚĆ TRZECIA - PRAKTYKA W PIGUŁCE
11. Podstawowe metody i techniki stosowane w pracowni złotniczej
11.1. Klepanie, prostowanie blachy
11.2. Cięcie piłką włosową i nożycami
11.3. Wiercenie otworów
11.4. Żarzenie i lutowanie
11.5. Szlifowanie i polerowanie
11.6. Matowanie
11.7. Walcowanie drutu i blachy
11.8. Użycie anki
11.9. Użycie rygla
11.10. Użycie skrobaka
11.11. Przeciąganie drutu i rury
12. Ćwiczenia
12.1. Jak zrobić pierścionek?
12.2. Nowe tworzywa - akryle
12.3. Modelowanie wosków pod odlewy
12.4. Repus
12.5. Art Clay
12.6. Inspiracje i przygotowanie projektu
12.7. Szablony pomocne w projektowaniu
WYTWÓRNIA ANTIDOTUM
Wytwórnia Antidotum. Idea
Roman Kowalkowski
Piotr Małysz
Remigiusz Grodzicki
Kacper Schiffers
Jarosław Westermark
Robert Szklarski i Anna Zacheja
Alina Tyro-Niezgoda
Bibliografia